Khi một cuốn sách thay đổi cách bạn nhìn thế giới
Có những cuốn sách chúng ta đọc đơn giản vì muốn thưởng thức một câu chuyện hay. Nhưng cũng có những cuốn sách vẫn âm thầm ở lại với chúng ta sau khi trang cuối cùng đã khép lại.
Không phải vì chúng ta nhớ từng nhân vật hay từng chi tiết của câu chuyện, mà bởi đâu đó trong quá trình đọc, chúng đã thay đổi cách chúng ta nhìn một điều vốn rất quen thuộc: một cuộc trò chuyện, một mối quan hệ, cách chúng ta sử dụng thời gian, hay chính thế giới mà mình vẫn luôn mặc nhiên cho là như vậy.
Có lẽ đó cũng là điều khiến việc đọc trở nên thú vị. Một cuốn sách không nhất thiết phải mang đến cho chúng ta một câu trả lời. Đôi khi, nó chỉ cần đặt vào lòng chúng ta một câu hỏi — một câu hỏi đủ để ở lại thật lâu.
Dưới đây là một vài cuốn sách trên kệ của SAGE Space có thể làm được điều đó.
Fahrenheit 451 và những điều chúng ta dần không còn chú ý đến
Fahrenheit 451 của Ray Bradbury mở ra một thế giới nơi sách bị cấm và bị thiêu hủy. Nhưng bên dưới tiền đề về một xã hội phản địa đàng ấy là một câu hỏi ngày càng trở nên gần gũi: điều gì sẽ xảy ra khi chúng ta bị bao quanh bởi quá nhiều sự giải trí, tiếng ồn và thông tin đến mức không còn đủ không gian để suy nghĩ?
Cuốn sách không chỉ nói về những cuốn sách bị đốt. Nó còn nói về sự xao nhãng. Về một thế giới nơi con người luôn bận rộn nhưng hiếm khi thực sự hiện diện. Một thế giới nơi những suy nghĩ khó chịu bị né tránh và sự im lặng trở thành điều khiến người ta không thoải mái.
Đọc Fahrenheit 451 hôm nay có thể mang lại một cảm giác rất khác so với khi đọc nó đơn thuần như một tác phẩm khoa học viễn tưởng. Chúng ta đang sống trong một thế giới có lượng thông tin nhiều hơn bất cứ điều gì mà các nhân vật của Bradbury có thể hình dung. Nhưng việc có quyền tiếp cận thông tin và thực sự dành sự chú ý cho một điều gì đó chưa bao giờ là cùng một chuyện.
Có lẽ đó cũng là một trong những lý do sách vẫn quan trọng. Đọc sách đòi hỏi ở chúng ta một điều ngày càng trở nên hiếm hoi: thời gian và sự chú ý.
The Boy Who Lost His Spark và hành trình tìm lại chính mình
Đôi khi, những cuốn sách nói rõ nhất về đời sống của người trưởng thành lại được viết dưới một hình thức tưởng chừng rất đơn giản. The Boy Who Lost His Spark bắt đầu từ một ý tưởng mà nhiều người trong chúng ta có lẽ sẽ nhận ra, dù không phải ai cũng biết cách gọi tên: điều gì xảy ra khi một người đánh mất thứ từng khiến họ cảm thấy mình thực sự đang sống?
Có những giai đoạn mọi thứ nhìn từ bên ngoài vẫn hoàn toàn bình thường. Chúng ta vẫn đi làm, vẫn gặp gỡ mọi người và hoàn thành những việc cần phải làm. Nhưng đâu đó trên đường đi, có một điều gì đó dường như đã biến mất. Chúng ta có thể gọi đó là động lực. Sự tò mò. Niềm hào hứng.
Hoặc có lẽ, như cách cuốn sách gọi tên nó, đơn giản là một tia sáng. Những câu chuyện như thế nhắc chúng ta rằng việc đánh mất phương hướng không nhất thiết có nghĩa là một điều gì đó đã vĩnh viễn sai lệch. Đôi khi, chúng ta chỉ cần chậm lại đủ lâu để nhận ra điều gì đã thay đổi.
Và có lẽ quan trọng hơn, phiên bản của chính mình mà chúng ta đang cố gắng tìm lại không nhất thiết đang chờ ở đâu đó trong quá khứ. Biết đâu, nó đang chờ chúng ta ở phía trước.
Beartown và những cộng đồng mà chúng ta lựa chọn để thuộc về
Beartown của Fredrik Backman bắt đầu bằng câu chuyện về một thị trấn nhỏ và một đội khúc côn cầu, nhưng rất nhanh sau đó, nó trở thành một câu chuyện lớn hơn nhiều về sự thuộc về.
Chúng ta sẽ làm gì khi những người xung quanh mong đợi sự trung thành từ mình? Điều gì xảy ra khi lòng trung thành mâu thuẫn với sự thật? Và bản sắc của chúng ta được định hình bao nhiêu bởi những cộng đồng mà mình thuộc về?
Một trong những điểm đặc biệt của Beartown là cách cuốn sách nhìn cộng đồng như một nơi chốn phức tạp. Cộng đồng có thể mang đến cho chúng ta sự kết nối và cảm giác mình thuộc về một nơi nào đó. Nó có thể khiến chúng ta cảm thấy được nâng đỡ. Nhưng đôi khi, chính cộng đồng ấy cũng có thể yêu cầu chúng ta phải im lặng.
Khi đọc cuốn sách, thật khó để tách hoàn toàn những lựa chọn cá nhân khỏi môi trường xung quanh. Con người hiếm khi đưa ra quyết định hoàn toàn một mình. Gia đình, bạn bè, nơi làm việc và cộng đồng đều tạo ra những kỳ vọng vô hình về việc chúng ta nên trở thành ai và nên hành xử như thế nào.
Có lẽ vì thế mà những câu chuyện về một cộng đồng nhỏ lại có thể mang đến cảm giác gần gũi với rất nhiều người. Bởi phần lớn chúng ta đều thuộc về một nơi nào đó. Và rồi sẽ có lúc, chúng ta phải tự hỏi: để được thuộc về nơi đó, mình đã phải đánh đổi điều gì?
Project Hail Mary và niềm vui của việc chưa biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo
Không phải cuốn sách nào thay đổi cách chúng ta suy nghĩ cũng cần phải nặng nề hay nghiêm túc. Project Hail Mary của Andy Weir nhắc chúng ta về một điều cũng đáng quý không kém: niềm vui của sự tò mò.
Về bản chất, trải nghiệm đọc sách được xây dựng trên việc chúng ta chưa biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Chúng ta lật sang trang mới vì muốn biết câu chuyện sẽ đi về đâu. Chúng ta gặp một vấn đề và tự hỏi làm thế nào nó có thể được giải quyết.
Ở đâu đó giữa tuổi thơ và khi trở thành người lớn, nhiều người trong chúng ta dần trở nên không thoải mái với việc không biết. Chúng ta muốn có kế hoạch. Muốn có câu trả lời. Muốn biết mình nên đi đâu. Nhưng sự tò mò thường bắt đầu nơi sự chắc chắn kết thúc.
Một câu chuyện như Project Hail Mary đưa chúng ta trở lại với trạng thái ấy. Nó cho phép chúng ta đi theo những câu hỏi mà chưa cần ngay lập tức đòi hỏi câu trả lời. Cho phép chúng ta tận hưởng niềm vui của việc khám phá chỉ vì chính sự khám phá đó.
Và có lẽ đây cũng là điều đáng để mang ra khỏi những trang sách. Không phải mọi thứ đều cần được hiểu ngay lập tức. Đôi khi, chỉ cần tiếp tục tò mò cũng đã đủ.
The Nightingale và những câu chuyện mà chúng ta tưởng mình đã biết
Lịch sử thường được ghi nhớ qua những sự kiện lớn và những cái tên nổi tiếng. Nhưng tiểu thuyết có một cách khác để đưa chúng ta đến gần lịch sử. Nó đưa chúng ta ra phía sau những sự kiện ấy và yêu cầu chúng ta nhìn vào cuộc sống của những con người có thể đã trở nên vô hình trong những trang sách lịch sử.
The Nightingale của Kristin Hannah là một ví dụ mạnh mẽ cho điều đó. Lấy bối cảnh trong Thế chiến thứ hai, cuốn tiểu thuyết kể về cách cuộc sống của những con người bình thường bị thay đổi bởi những hoàn cảnh phi thường. Nó nhắc chúng ta rằng khi đang sống trong lịch sử, con người không trải nghiệm nó như một “sự kiện lịch sử”.
Không ai thức dậy vào một buổi sáng và biết rằng mình sắp trở thành một phần của câu chuyện mà sau này sẽ được giảng dạy trong trường học. Họ chỉ đang cố gắng đưa ra những lựa chọn với những gì mình biết vào thời điểm đó. Cố gắng bảo vệ những người mình yêu thương. Cố gắng sống sót trước những biến cố lớn hơn rất nhiều so với chính bản thân mình.
Có lẽ đây là một trong những điều mà tiểu thuyết làm tốt nhất. Nó khiến những sự kiện xa xôi trở nên gần gũi và mang hình dáng con người trở lại. Nó lấy một điều mà chúng ta tưởng mình đã hiểu và yêu cầu chúng ta thử hình dung: nếu thực sự ở đó, mọi chuyện sẽ như thế nào?
Why We Sleep và những điều chúng ta thường xem là có thể đánh đổi
Không phải tất cả những cuốn sách quan trọng đều là tiểu thuyết. Đôi khi, một cuốn sách thay đổi cách chúng ta nhìn một điều bình thường đến mức trước đó chúng ta chưa từng nghĩ đến việc đặt câu hỏi về nó. Giấc ngủ, chẳng hạn.
Trong một nền văn hóa thường đề cao năng suất và sự bận rộn, giấc ngủ rất dễ trở thành một thứ có thể linh động. Một thứ có thể cắt giảm khi công việc quá nhiều. Why We Sleep khiến chúng ta phải nhìn lại giả định ấy.
Dù đồng ý với mọi kết luận trong sách hay không, một trong những điều giá trị nhất mà một cuốn sách phi hư cấu có thể làm là khiến chúng ta nhìn lại một phần rất quen thuộc của cuộc sống.
Chúng ta dành một phần rất lớn cuộc đời để ngủ. Vậy nhưng, nhiều người trong chúng ta lại hiểu rất ít về điều đó. Có lẽ việc đọc không phải lúc nào cũng cần giới thiệu cho chúng ta một điều hoàn toàn mới. Đôi khi, nó chỉ giúp chúng ta nhận ra những gì vẫn luôn ở đó.
Những cuốn sách chúng ta mang theo
Những cuốn sách hay nhất không phải lúc nào cũng cho chúng ta biết ngay tầm quan trọng của chúng trong lúc chúng ta đang đọc. Đôi khi, chúng ta đọc xong rồi đặt chúng xuống và tiếp tục cuộc sống của mình.
Nhưng vài tuần hoặc vài tháng sau, một cuộc trò chuyện hay một tình huống nào đó bất ngờ khiến chúng ta nhớ lại một cảnh trong sách. Một câu hỏi trong cuốn sách bỗng trở thành câu hỏi của chính mình.
Một quyết định của nhân vật khiến chúng ta nhìn lại một quyết định nào đó trong cuộc sống. Có lẽ đây là một trong những niềm vui lặng lẽ nhất của việc sống cùng sách. Chúng ta không thể luôn biết trước cuốn nào sẽ trở nên quan trọng với mình, và quan trọng vào thời điểm nào.
Một cuốn khoa học viễn tưởng có thể khiến chúng ta suy nghĩ về sự tò mò. Một thế giới phản địa đàng có thể khiến chúng ta nhìn lại cách mình dành sự chú ý. Một câu chuyện về một thị trấn nhỏ có thể thay đổi cách chúng ta nghĩ về sự thuộc về.
Cuốn sách phù hợp không phải lúc nào cũng xuất hiện cùng một thông điệp rõ ràng. Đôi khi, nó chỉ đơn giản mang đến cho chúng ta một cách khác để nhìn một điều mà mình tưởng như đã hiểu. Và đôi khi, như vậy là đủ.
Khám phá những tựa sách này và nhiều cuốn sách khác trên kệ tại SAGE Space.
Bình luận