Điều gì làm nên một cuốn sách kinh điển?
Có những cuốn sách ta đọc một lần rồi nhớ trong một thời gian. Nhưng cũng có những cuốn sách dường như không thuộc về bất kỳ thế hệ nào. Chúng được truyền từ cha mẹ sang con cái, được những độc giả mới tìm thấy sau hàng chục, thậm chí hàng trăm năm, được tái bản qua vô số phiên bản và vẫn xuất hiện trên những kệ sách của chúng ta rất lâu sau khi chúng được viết.
Vậy điều gì thực sự khiến một cuốn sách trở thành “kinh điển”? Là tuổi đời của nó? Giá trị văn học? Sự nổi tiếng? Hay những giải thưởng và lời công nhận từ giới phê bình? Hay có một điều gì đó khác khiến một câu chuyện được viết từ rất lâu vẫn có thể khiến chúng ta cảm thấy mình được nhìn thấy trong đó?
Tại SAGE Space, trên những kệ sách của chúng mình có rất nhiều tác phẩm đã đi qua nhiều thế hệ — từ Little Women, The Secret Garden đến Alice’s Adventures in Wonderland và The Little Prince. Mỗi cuốn sách đến từ một thời đại khác nhau, kể một câu chuyện khác nhau, nhưng chúng có chung một điều: chúng ta vẫn còn lý do để đọc chúng.
Có lẽ, đó chính là nơi câu chuyện về một cuốn sách kinh điển bắt đầu.
“Kinh điển” thực sự có nghĩa là gì?
Không có một công thức duy nhất để biến một cuốn sách thành kinh điển. Một cuốn sách không trở thành kinh điển chỉ đơn giản vì nó đã tồn tại đủ lâu. Có rất nhiều tác phẩm cũ đã dần biến mất khỏi ký ức của độc giả. Và ngược lại, một cuốn sách cũng không nhất thiết phải khó đọc, hàn lâm hay được giới phê bình đánh giá cao mới có thể trở thành kinh điển.
Những cuốn sách kinh điển thường có một khả năng đặc biệt: vượt qua thời đại mà chúng được viết ra để tiếp tục có ý nghĩa với những thế hệ sau. Thế giới xung quanh chúng có thể thay đổi, nhưng những điều bên trong câu chuyện vẫn chạm đến chúng ta.
Một cuốn sách kinh điển không nhất thiết phải “cũ”
Khi nghe đến từ “classic”, chúng ta rất dễ hình dung về một cuốn sách nghiêm túc, cũ kỹ hoặc khó đọc. Nhưng một số tác phẩm kinh điển được yêu thích nhất lại vô cùng vui nhộn, giàu trí tưởng tượng và dễ tiếp cận. Hãy thử nghĩ đến Alice’s Adventures in Wonderland.
Được xuất bản lần đầu vào năm 1865, câu chuyện của Lewis Carroll đưa độc giả đến một thế giới nơi logic trở nên kỳ lạ, những cuộc trò chuyện chẳng đi đến đâu và gần như bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra. Hơn một thế kỷ sau, cảm giác tò mò và bất ngờ trong cuốn sách vẫn rất mới mẻ.
Có lẽ bởi trẻ em không phải những người duy nhất đôi khi cảm thấy thế giới này chẳng có quá nhiều logic. Khi trưởng thành, chúng ta học cách tuân theo những quy tắc của thế giới. Nhưng Alice in Wonderland cho phép chúng ta một lần nữa đặt câu hỏi về những quy tắc ấy.
Nó nhắc chúng ta rằng đôi khi có giá trị trong việc tò mò, trong sự vô lý, và trong việc nhìn một điều quen thuộc từ một góc nhìn hoàn toàn khác. Và đó là điều không bao giờ thực sự lỗi thời.
Những cuốn sách thay đổi khi chúng ta thay đổi
Một trong những điều thú vị nhất về những cuốn sách kinh điển là chúng ta không bao giờ thực sự đọc chúng theo cùng một cách. Hãy thử tưởng tượng bạn đọc Little Women năm 12 tuổi. Có thể điều khiến bạn quan tâm nhất là bốn chị em, tính cách của họ và những câu chuyện xảy ra trong gia đình.
Nhưng đọc lại ở tuổi 25, có lẽ khát vọng độc lập của Jo sẽ trở nên đáng chú ý hơn. Và nếu đọc lại ở một giai đoạn khác của cuộc đời, bạn có thể nhìn thấy một điều hoàn toàn khác — mối quan hệ phức tạp giữa tham vọng và gia đình, những hy sinh chúng ta dành cho người mình yêu, hay những cách khác nhau mà mỗi người định nghĩa một cuộc sống có ý nghĩa.
Cuốn sách không thay đổi. Chúng ta thay đổi. Có lẽ đây chính là một trong những dấu hiệu rõ nhất của một cuốn sách có sức sống lâu dài. Một câu chuyện thực sự có thể gặp những phiên bản khác nhau của bạn ở những thời điểm khác nhau trong cuộc đời.
Điều từng giống như một câu chuyện trẻ con có thể trở thành câu chuyện về trưởng thành. Một cuốn tiểu thuyết tình cảm có thể trở thành câu chuyện về sự độc lập. Một câu chuyện giả tưởng có thể trở thành một cách để chúng ta suy nghĩ về sự cô đơn. Những câu chữ vẫn ở đó, nhưng ý nghĩa của chúng có thể thay đổi cùng chúng ta.
Tại sao chúng ta luôn quay lại với những câu chuyện về trưởng thành?
Rất nhiều tác phẩm kinh điển dành cho thiếu nhi, theo cách này hay cách khác, đều kể về hành trình trở thành một ai đó. The Secret Garden là một ví dụ rất đẹp. Ở đầu câu chuyện, Mary Lennox là một cô bé cô đơn, khó gần và gần như tách biệt với thế giới xung quanh. Sự thay đổi của cô không đến từ một khoảnh khắc kịch tính duy nhất.
Nó diễn ra từng chút một thông qua những mối quan hệ, sự tò mò, thiên nhiên và việc có một điều gì đó để quan tâm, chăm sóc. Ý tưởng ấy vẫn rất gần gũi với chúng ta. Trưởng thành không đơn giản chỉ là lớn thêm một tuổi. Đó là quá trình chúng ta hiểu mình hơn, hiểu những người xung quanh hơn.
Là học cách quan tâm. Học cách kết nối. Học cách thay đổi. Có lẽ đây cũng là lý do những câu chuyện về tuổi thơ vẫn có thể chạm đến người lớn. Chúng nhắc chúng ta về một điều đôi khi rất dễ quên: Trở thành chính mình là một quá trình. Và quá trình ấy không nhất thiết kết thúc khi tuổi thơ kết thúc.
The Little Prince và những câu hỏi đầy chiêm nghiệm
Một số tác phẩm kinh điển tồn tại vì chúng kể những câu chuyện phi thường. Nhưng có những tác phẩm tồn tại vì chúng đặt ra những câu hỏi rất bình thường theo một cách đặc biệt. The Little Prince là một trong số đó.
Bề ngoài, đây là câu chuyện đơn giản về một hoàng tử nhỏ du hành qua các hành tinh và gặp gỡ những nhân vật khác nhau trên hành trình của mình. Nhưng bên dưới sự đơn giản ấy là những câu hỏi về tình bạn, tình yêu, sự cô đơn, trách nhiệm và những điều kỳ lạ mà người lớn thường làm.
Điều khiến cuốn sách trở nên trường tồn có lẽ nằm ở việc nó không hoàn toàn thuộc về trẻ em hay người lớn. Một đứa trẻ có thể yêu thích câu chuyện. Một người lớn có thể dừng lại trước những câu hỏi mà nó đặt ra. Và nhiều năm sau, khi đọc lại, chúng ta có thể phát hiện ra một điều hoàn toàn khác.
Đó cũng là một đặc điểm của nhiều tác phẩm kinh điển: chúng để lại đủ khoảng trống để người đọc mang cuộc đời của chính mình vào trong câu chuyện. Cuốn sách không nhất thiết phải giải thích tất cả mọi thứ. Đôi khi, những câu chuyện ở lại lâu nhất lại là những câu chuyện khiến chúng ta tiếp tục suy nghĩ sau khi đã gấp sách lại.
Một cuốn sách kinh điển có nhất thiết phải được tất cả mọi người yêu thích?
Không. Một cuốn sách có thể được xem là kinh điển nhưng vẫn không phải cuốn sách yêu thích của tất cả mọi người. Bạn có thể thấy Little Women hơi chậm. Bạn có thể không thực sự đồng điệu với Alice’s Adventures in Wonderland. Bạn có thể đọc The Little Prince và tự hỏi tại sao mọi người lại yêu thích nó đến vậy.
Và điều đó hoàn toàn ổn. Trở thành một tác phẩm kinh điển không có nghĩa cuốn sách phải tạo ra cùng một cảm xúc ở mọi độc giả. Ngược lại, có lẽ một phần vẻ đẹp của việc đọc nằm ở chính điều đó. Một tác phẩm có thể được tồn tại qua nhiều thế hệ bởi mỗi thế hệ lại đọc và diễn giải nó theo một cách khác nhau.
Một người tìm thấy sự an ủi. Một người khác tìm thấy sự hài hước. Một người khác nữa tìm thấy một cách để nhìn cuộc sống. Và có người đơn giản chỉ thích câu chuyện. Không có một cách đọc duy nhất đúng.
Vậy tại sao một số cuốn sách có thể tồn tại qua nhiều thế hệ?
Có lẽ câu trả lời đơn giản nhất cho câu hỏi “Điều gì làm nên một cuốn sách kinh điển?” là: Nó vẫn tiếp tục cho chúng ta một lý do để đọc. Không phải vì ai đó bảo chúng ta nên đọc. Không phải vì nó đã được in suốt một trăm năm. Không phải vì nó nằm trong một danh sách “những cuốn sách phải đọc”.
Mà bởi vì ở đâu đó, vào một thời điểm nào đó, vẫn có một người mở trang đầu tiên và nhận ra rằng câu chuyện ấy vẫn còn điều gì đó muốn nói. Một cuốn sách kinh điển tồn tại khi nó có thể vượt qua khoảng cách giữa thế giới nơi nó được viết ra và thế giới của chúng ta.
Nó có thể đi từ thế hệ này sang thế hệ khác mà vẫn khiến người đọc cười, tò mò, đặt câu hỏi, cảm thấy được thấu hiểu hoặc nhìn một điều gì đó theo một cách khác. Và có lẽ điều đẹp nhất là mỗi độc giả mới lại thêm một phần vào cuộc đời của câu chuyện.
Bạn đọc nó. Bạn có trải nghiệm của riêng mình với nó. Rồi một ngày, bạn có thể trao nó cho một người khác. Và họ lại đọc.
Có lẽ một cuốn sách kinh điển đơn giản là cuốn sách chúng ta không bao giờ thực sự bỏ lại
Chúng ta thường nghĩ một cuốn sách có một điểm kết thúc. Ta đọc đến trang cuối, đóng bìa sách lại và bước tiếp. Nhưng với một số câu chuyện, mọi thứ không thực sự kết thúc ở đó. Chúng quay trở lại khi ta gặp một tình huống quen thuộc.
Một quyết định của nhân vật đột nhiên khiến ta nghĩ đến chính mình. Một câu văn bỗng nhiên có ý nghĩa theo một cách mà trước đây ta chưa từng nhận ra. Một câu chuyện từng được xem là trẻ con lại bất ngờ trở thành một câu chuyện rất trưởng thành. Có lẽ đó mới là điều khiến một cuốn sách trở nên trường tồn.
Không phải vì nó giữ nguyên ý nghĩa mãi mãi, mà vì nó liên tục thay đổi cùng những người đọc nó. Thế giới sẽ tiếp tục thay đổi. Cuộc sống của chúng ta cũng vậy. Cách chúng ta giao tiếp, làm việc, yêu thương và hiểu về bản thân cũng sẽ thay đổi.
Nhưng ở đâu đó trên một kệ sách, có thể vẫn sẽ có một câu chuyện được viết từ một trăm năm trước đang chờ một người mở nó ra. Có lẽ đó mới là bài kiểm tra thực sự của một tác phẩm kinh điển. Không phải nó đã tồn tại bao lâu, mà là nó còn có thể có ý nghĩa trong bao lâu.
Khám phá những tác phẩm kinh điển tại SAGE Space
Từ những câu chuyện gắn liền với tuổi thơ đến những tác phẩm đã đi qua nhiều thế hệ, kệ sách tại SAGE Space luôn có những cuốn sách để bạn đọc lại một câu chuyện quen thuộc — hoặc lần đầu tiên khám phá một câu chuyện mới.
Bạn sẽ không bao giờ biết một cuốn sách kinh điển có ý nghĩa như thế nào với mình cho đến khi bạn thực sự đọc nó.
Và có lẽ, thời điểm tuyệt nhất để đọc một cuốn sách không phải khi ai đó nói rằng bạn nên đọc, mà là khi bạn sẵn sàng khám phá nó muốn nói gì với chính mình. Ghé SAGE Space và tìm câu chuyện tiếp theo của bạn.
Bình luận